Thiết kế không gian đối thoại (P2)

Mình không có điều kiện để có thể đến hết các trường khác xem thử, nhưng mình nghe qua những người bạn của mình cũng đang làm giáo dục, hoặc là mình nghe lại thông qua phụ huynh hay các bạn học sinh thì mình nghĩ không gian đối thoại kiểu như ở trường mình không phổ biến, thường thì nó sẽ tập trung vào khối trường tư và các trường quốc tế nhiều hơn là trường công.

Trường công thì khó khăn hơn một chút vì cái sĩ số của lớp học sẽ lớn hơn trường tư. Nếu trường tư có khoảng tầm 20 – 30 học sinh thì trường công sẽ khoảng tầm 50 – 60 học sinh. Một cái lớp có 50 – 60 học sinh đấy để cho 1 – 2 giáo viên có thể được phối được mà không có hệ thống quy định, không có kỷ luật khắt khe hơn thì sẽ rất khó để kiểm soát. Đấy là lý do vì sao ở trường công mình hay thấy có nhiều quy định và trao đổi mang tính một chiều hơn. Còn trường tư thì nó sẽ có cơ hội nhiều hơn cho không gian đối thoại hay trò chuyện.

Một lý do nữa là hệ thống quản lý của Bộ Giáo Dục cũng sẽ cởi mở hơn với hệ thống trường tư. Để thiết lập nên một trường sẽ cần có hệ thống các quy chuẩn liên quan đến trường đấy, thì Phòng Giáo Dục kiểm soát không chỉ ở các cấp giáo viên hay hiệu trưởng, mà cũng sẽ can thiệp vào việc vận hành cái trường. Ví dụ như về việc thi đua thành tích, một trường cần có nhiều phong trào ra sao, rồi học sinh đạt kết quả tốt trong các kỳ thi như thế nào. Sẽ có áp lực từ trên xuống liên quan đến việc thành tích như thế và buộc trường sẽ phải điều chỉnh các quy định và các vận hành để đạt được. Trường tư thì không bị quá kéo vào cái vòng xoáy thành tích mà sẽ phụ thuộc vào ý chí của người chủ trường, hay là hiệu trưởng nhiều hơn. Ví dụ trường mình không đặt nặng về hình thức hay về thành tích. Gần như trong những năm đầu tiên thành lập, bọn mình không tham gia vào các kỳ thi do phòng giáo dục phát động như thi văn nghệ hay các thứ khác, vì bọn mình cảm thấy những cái thứ đấy không quá là cần thiết với bọn trẻ con. Bọn mình muốn tập trung vào cái trải nghiệm học của trẻ nhiều hơn. Tất nhiên thỉnh thoảng sẽ bị nhắc nhở. Bọn mình không quan trọng việc thành thích thì bọn mình cũng sẽ chấp nhận đánh đổi một số thứ nhất định. Ở trường công, những hiệu trưởng hay thầy cô thực ra là người nhiều kinh nghiệm và trải nghiệm, nhưng sẽ phụ thuộc nhiều hơn với với Bộ hay Phòng phía trên. Sẽ cần có một thời gian cho việc cả một hệ thống cởi mở từ tư tưởng cho đến những cái hành động trực tiếp như thế nào.

Giáo viên cũng thế. Trường công cũng có rất nhiều kiểu trường khác nhau, nhưng về cơ bản thì giáo viên hay giảng viên ở môi trường công lập sẽ bị hạn chế sự sáng tạo và tự do nhiều hơn. Vì bản thân giáo viên bị hạn chế như vậy mới dẫn đến việc học sinh sẽ bị hạn chế. Giáo viên tham gia vào các trường tư sẽ khác, họ được trao nhiều không gian hơn để thử. Ở một môi trường mà khuyến khích tinh thần tự do, mọi người đều được nói hay đưa ra quan điểm, đều được thử những cái gì mình thấy hay thì giáo viên và học sinh cũng sẽ được thoải mái hơn. Nhưng ở trường tư sẽ có nhiều cái tự do hơn thì có thể nó đi kèm với áp lực. Như trường công thì vì có hệ thống hay quy định đóng khung sẵn nên tiếng nói của phụ huynh học sinh ít. Nhưng nếu tự do như ở trường tư thì học sinh, phụ huynh hay những người đồng nghiệp đều được nói thì nhiều giáo viên sẽ đứng trước áp lực tiếp nhận ý kiến từ nhiều luồng. Nếu họ không đủ kỹ năng hay vững chãi thì rất dễ bị ảnh hưởng tâm lý và gây ra căng thẳng. Thậm chí có những người mệt quá thì có thể chuyển nghề.

Đương nhiên là không phải toàn bộ trường công hay tư đều như thế. Những trường công mà hiệu trưởng có tư tưởng cởi mở thì các thầy cô có thể điều chỉnh một vài thứ ở trong thẩm quyền của mình, hoặc có thể tạo thêm những hoạt động ngoại khóa hay cơ hội để học sinh chia sẻ thoải mái hơn. Cũng có những trường tư mà người đầu tư với người chủ trường thì quan điểm của họ lại khác. Họ có thể muốn duy trì lợi nhuận hơn, hoặc là những cái giá trị mà họ tin không đồng nhất.

Thực ra nó rất đa dạng. Nếu là ở các tỉnh thì sẽ khó để nhìn thấy cái sự đa dạng vì quy mô dân số còn ít, số lượng trường nó cũng ít. Như ở thành phố lớn đây thì mình thấy mọi người sẽ có nhiều sự lựa chọn hơn. Phụ huynh có thể lựa chọn cho con mình những môi trường phù hợp với cái quan điểm. Những người nào mà muốn con cởi mở thì có thể chọn nơi cởi mở, những người nào cảm thấy con cần phải ở trong một môi trường nghiêm túc, kỷ luật để được đi theo khuôn phép thì khác. Có những người đã trải qua môi trường công và thấy rằng là mình lớn lên từ đấy vẫn ổn, nhưng cũng sẽ có nhiều người lựa chọn trường tư. Trong trường tư cũng thế. Phụ huynh chọn trường này xong cho con không thấy phù hợp thì cũng có thể chuyển sang trường kia. Tóm lại mình thấy cơ chế rất cởi mở trong việc mình lựa chọn cái gì phù hợp.

Mình quan sát hệ thống giáo dục bây giờ thì cũng đã có sự dịch chuyển và cởi mở hơn so với thời mình đi học. Trường công cũng không giống bối cảnh ngày xưa của mình là theo kiểu học sinh nhất nhất phải nghe nhà trường nữa. Tất nhiên điều này phải đến từ việc có những thay đổi nhất định phía trên như từ Bộ hay Phòng Giáo Dục. Hiện tại tiếng nói của học sinh và phụ huynh mình thấy cũng cân bằng hơn, nghĩa là không phải tiếng nói chỉ từ một chiều giáo viên hay nhà trường nữa mà đang có lối thoát, có sự thảo luận.