Hiện tại mình đang làm cho một trường tiểu học tư thục. Quan sát của mình bây giờ khi ở trong trường tư thì cũng khác nhiều so với ngày xưa lúc mình học ở một trường công lập.
Thông thường đầu năm thì bọn mình sẽ có một quyển sổ tay trường học, trong đấy sẽ mô tả tất cả những nội quy gửi cho phụ huynh để đọc trước và phụ huynh sẽ xác nhận là đồng thuận với quyển sổ tay đấy. Nếu như mà có cái điểm nào ở trong sổ mà phụ huynh cảm thấy là không rõ thì có thể hỏi thêm, cảm thấy không thỏa đáng thì có thể trao đổi. Có một số thứ nó có thể điều chỉnh nếu nhà trường cảm thấy là nó là một cái ý kiến hợp lý của phụ huynh. Có những thứ thì nó sẽ chưa thể điều chỉnh được, có thể đến từ việc thiếu nguồn lực hay quan điểm giáo dục thì trường sẽ nói rõ là vì sao những quy định này hiện tại trường chưa thể thay đổi. Mình nhận thấy cái quy trình đã mở hơn rất nhiều vì có sự lắng nghe hai chiều.
Với học sinh thì cũng như thế. Học sinh sẽ được phổ biến một vài quy định từ phía nhà trường. để thực hiện theo và đương nhiên là cũng sẽ có những thứ mà các bạn ấy hoàn toàn có thể lên ý kiến. Ví dụ như là về việc đồng phục thì một quy định phổ biến à mùa đông mặc gì, mùa hè mặc gì, con gái thường mặc váy, con trai thì mặc quần, v.v. Nó là những quy định rất phổ biến. Tuy nhiên nếu như có một bạn là con gái không cảm thấy thoải mái việc mặc váy, và phụ huynh cộng với cả bạn ấy trao đổi “Có thể cho con tôi mặc quần được hay không” thì bọn mình cũng sẽ ổn với việc này nếu như lý do hợp lý và nội quy này có thể điều chỉnh. Tức là nội quy nó chỉ hỗ trợ cho việc là mọi người cùng thống nhất thực hiện điều gì đó, còn nếu có cái gì mà nó không phù hợp thì cũng có thể được cân nhắc.
Tuy nhiên sẽ còn một hoạt động khác với học sinh. Thường vào đầu năm bọn mình có những hoạt động gọi là định hướng. Các bạn học sinh sẽ cùng ngồi lại để xây dựng nội quy trong phạm vi lớp học. Các bạn tự thảo luận và thống nhất với nhau, và thông thường là các thầy cô trong buổi đấy sẽ đóng vai trò điều phối. Có nghĩa là các thầy cô sẽ gợi ý là trong một cái không gian lớp học thì nó trông như thế nào, các bạn muốn lớp nó vận hành ra sao, các bạn muốn có những quy định gì. Ví dụ để không cản trở tiến trình diễn lớp học thì những bạn không hợp tác hoặc gây ảnh hưởng đến việc học của các bạn khác thì xử lý thế nào. Vậy đó, học sinh có thể là người chủ động đề xuất trong việc đưa ra nội quy ở phạm vi lớp học. Thậm chí ở trường mình, khi các bạn thấy có một cái gì không thỏa đáng thì cũng có thể viết thư gửi đến người gần giống như là hiệu trưởng. Các bạn có thể bày tỏ nguyện vọng bằng cách đưa ra lý lẽ vì sao cái đó không phù hợp, và các bạn có thể chủ động đề xuất hướng thay đổi. Những ý kiến này khi được tiếp nhận thì bên trường sẽ trao đổi với các bạn để thống nhất ra quyết định cuối cùng.
Đương nhiên việc này tương đối là khó thực hiện với tất cả. Ví dụ như bọn mình sẽ tập huấn giáo viên về việc điều phối học sinh trong cái việc thực hiện nội quy lớp học chẳng hạn. Nhưng mà mình vẫn sẽ dựa trên một cái nền tảng là những cái gì ở trong lớp học là phải đảm bảo để mình có sự điều phối cho hợp lý, các bạn sẽ không thể nào quá tự do được. Việc này cũng phụ thuộc vào kỹ năng của các giáo viên. Có những giáo viên thể hiện một sự lắng nghe và và thể hiện rằng là học sinh có thể thoải mái nói ra thì các bạn ấy cũng rất thoải mái nói ra. Có những giáo viên thì có thể là các bạn học sinh sẽ ít tìm đến để nói hơn.
Có một cái hay là người đứng đầu nhà trường – chị sếp của mình – thì lại là một người rất yêu và tôn trọng trẻ con. Cho nên là cái tinh thần đấy gần như nó sẽ bao trùm của cái trường, còn trong quá trình thực hiện thì nó còn phụ thuộc vào kỹ năng và những cái quá trình mọi người lớn lên như thế nào. Có thể mọi người sẽ có nhiều quan điểm riêng khác nhau, nhưng tinh thần chung thì sẽ là tương đối cởi mở.
Mình đồng ý với việc tạo ra một không gian thoải mái cho học sinh đưa ra quan điểm ở Việt Nam không phải dễ vì đến cả thầy cô cũng còn có những hạn chế trong việc nói ra nhu cầu của bản thân với đồng nghiệp và nhà trường. Theo mình, để thay đổi được thì cần phải có một định hướng rõ ràng và lâu dài từ hệ thống đến giáo viên và học sinh, xây dựng nền văn hóa mới cũng cần những giá trị, phẩm chất mới từ giáo viên, nhà trường xây dựng nên trước.
Việc tạo ra không gian cởi mở để học sinh đưa ra quan điểm, mình nghĩ vấn đề này cực kì tiên tiến, để tạo được môi trường để dễ dàng bày tỏ càng không dễ dàng, nhưng thực hiện được mình nghĩ đó là bước tiến mới của nền giáo dục