Cấp 3 mình học trường chuyên. Hệ thống trường mình sẽ như thế này: có hai khối là khối chuyên và khối phổ thông, khối chuyên thì có 9 lớp và khối phổ thông gồm 6 lớp, gọi là lớp cận chuyên hay lớp thường không chuyên một môn nào. Bao giờ khối chuyên cũng được ưu tiên hơn khối phổ thông, còn trong khối chuyên thì lớp Toán, Lý, Hóa bao giờ cũng được ưu tiên hơn cả. Đặc biệt là lớp Toán sẽ được ưu tiên nhất.
Ví dụ như về việc cắm trại này. Cắm trại chỉ dành cho lớp 12 và khối chuyên, còn khối phổ thông của lớp 10, lớp 11 thì không được. Các bạn ấy nếu muốn tổ chức thì tự đứng ra chi tiền, còn nhà trường sẽ không chi quỹ. Mình thấy đây đã là một cái rất phân biệt với các bạn ấy rồi. Khi cắm trại thì lớp mình lúc nào cũng được ưu tiên là sẽ được chọn vị trí trại ở đâu trước. Xong rồi mình cảm thấy như là nếu bọn mình có ý kiến gì, hay bọn mình muốn làm hoạt động ra sao thì gần như đều được đồng ý hết. Còn các bạn ở các lớp khác thì xin rất là khó khăn.
Có một câu chuyện khá buồn cười đó là thay bàn ghế cho trường. Lúc đó bọn mình phải khiêng bàn ghế cũ từ lớp xuống kho, rồi khiêng bàn ghế mới từ chỗ kho lên lớp và sắp xếp. Nói chung đây là công việc nặng nhọc và trường chia ra cho các lớp làm. Bằng một cách nào đó mình cũng không chủ ý, nhưng mà lớp mình được làm nhẹ nhất, nghĩa là được phân vị trí mà xử lý cái phòng nó rất gần kho nên là cái quãng đường bọn mình đi lại thì nó siêu ngắn nên làm rất là nhanh. Sĩ số tất cả các lớp đều dưới 40, nhưng lớp mình có 2/3 là nam trong khi các lớp khác như Văn hay Anh thì hình như không có bạn nam nào cả. Các bạn ấy phải gọi là bò ra khiêng, thậm chí phải khiêng lên tận tầng 2 tầng 3 ấy thì mình thấy rất là khổ. Lúc đó thì lớp mình có chạy qua đỡ các bạn nhưng mà theo tinh thần đi làm quen với các bạn nữ thôi chứ không phải theo tinh thần giúp đỡ gì.
Vụ này thì sau đó các lớp khác họ kiện. Họ có kêu lên đoàn trường nhưng mà cô phụ trách cũng trả lời cho xong chuyện, kiểu như “cả đời mới làm một lần” (vài năm trường mới thay bàn ghế một lần), “chẳng qua chúng mày xui chúng mày bị thay bàn ghế, một buổi thôi mà có gì đâu”. Cô cũng bảo là sẽ bù đắp cho các bạn thế nọ thế kia, nhưng mà về sau cũng không xử lý gì hết và mình thấy lớp mình vẫn được ưu tiên như bình thường.
Có một bữa mình đi ăn ốc với mấy bạn lớp Anh, tại vì mình chơi với các bạn ấy khá là thân. Mình nghe các bạn kể lại cái hôm bê bàn ghế thì các bạn thấy con con trai lớp Toán của mình ga lăng, đi sang giúp lớp Anh lớp Văn này nọ. Nhưng mà sau đó các bạn nghĩ lại thì cho là đáng lẽ nhà trường phải chia người kiểu khác. Rõ ràng lớp Toán vừa có lợi thế về con người, vừa có lợi thế về công việc nên là mới có đất để thể hiện ga lăng trước mắt các bạn. Nếu mà lớp Toán đã phải khiêng lên một cái phòng ở trên tầng 3 thì chắc cũng chả có hơi đâu mà ga lăng nữa.
Sau đấy các bạn ấy cũng kêu than này kia, mà mình thấy việc mà lớp Toán được ưu tiên đã là một cái gì đó ăn sâu vào máu mọi người ở trường mình rồi nên các bạn có kêu dăm ba câu rồi cũng thôi à.
Hồi mình cũng học trường chuyên và cũng lớp toán luôn. Mình cũng có những trải nghiệm chứng kiến sự bất công nhất định giữa chuyên Toán và các chuyên khác hay cận chuyên, anyway thì cũng phải chịu sự kì vọng lớn hơn ở thành tích hay những cuộc thi lớn. Mình nghĩ có sự phân biệt này vì hiện tại trong tiềm thức của mọi người thì bản thân các môn học đã hình thành môn chính – môn phụ. Định kiến này khiến những gì liên quan tới chính thì sẽ quan trọng và được ưu ái hơn, còn phụ thì sẽ được coi như không cần thiết.
Câu chuyện này lột tả được một lát cắt văn hóa rất đặc trưng ở những trường có khối chuyên. Khi đọc, mình cảm thấy hình như văn hóa này không chỉ giữa chuyên vs không chuyên mà còn giữa giỏi và không giỏi trong từng lớp học. Việc thầy cô, ban giám hiệu nhà trường đã từng trải qua một môi trường học như vậy mà vẫn không thấy có vấn đề gì thì có lẽ đây cũng là một điểm trừ rất lớn trong ngành giáo dục ở Việt Nam. Mong rằng những giá trị nhân văn như sự bình đẳng, sự công khai, minh bạch trong nhà trường cần được lưu tâm nhiều hơn. Cám ơn góc câu chuyện của Khơi Nguồn giúp mình có thêm động lực để thay đổi bản thân và góp phần nào đó cho những thế hệ tương lai.