Cởi bỏ chiếc vỏ “học sinh ngoan” (P2)

Là một giáo viên mầm non, mình rất quan tâm đến sự phát triển lành mạnh cho một đứa trẻ. Trong đó, việc lắng nghe và phản hồi là hai kỹ năng rất quan trọng mà cả cha mẹ và giáo viên cần lưu tâm trong hành trình hỗ trợ các bạn nhỏ. Thời đi học, theo mình nhớ thì chưa bao giờ mình thấy các bạn cùng lớp dám bày tỏ ý kiến phản đối với thầy cô hay nhà trường. Nếu không đồng ý thì tụi mình cũng chỉ phản đối theo kiểu im lặng và vẫn cứ làm cái việc đấy nhưng sẽ không nói ra.

Thậm chí ở nhà mình cũng thế. Cách đây khoảng 3 năm, mình vẫn luôn tự hào nói với người khác là trong suốt những năm mình ở với bố mẹ, mình chưa bao giờ đòi hỏi về bất cứ điều gì. Tức là bố mẹ cho gì thì mình dùng nấy, bố mẹ sắp xếp cuộc đời của mình như thế nào thì mình sẽ đi theo như thế. Mình chưa bao giờ đòi hỏi hay phản kháng lại. Cho đến khi một trải nghiệm xảy đến, khiến mình giật mình nhận ra “Tại sao bố mẹ chưa bao giờ hỏi ý kiến mình?” Đấy là vào năm mình học cấp hai. Hôm đó, mình vừa mới đi học thêm về nhà và ăn bữa tối. Đang ăn thì bố mẹ thông báo: “Trong tối nay, con sẽ chuyển qua nhà cô ở và sẽ chuyển qua trường mới như bố mẹ đã nói với con trước đó”. Dù bố mẹ đã nói qua với mình trước nhưng tại thời điểm đó, mình vẫn không khỏi bàng hoàng: “Chuyện gì sắp diễn ra vậy? Mình phải rời khỏi nhà và bắt đầu một cuộc sống riêng độc lập ư, mình không còn ở cùng bố mẹ nữa ư?”. Mình cảm thấy rất khó chịu vì mình hoàn toàn không được ba mẹ hỏi ý kiến và bị đưa ra khỏi nhà, thậm chí đến thông tin trường mới mình sắp chuyển đến ba mẹ cũng không hề cho mình biết. Và vì mình là một đứa con ngoan, mình đã quen với việc nghe theo sự sắp đặt của bố mẹ. Đứa trẻ trong quá khứ đấy không được chuẩn bị bất cứ thứ gì cho sự thay đổi rất lớn trong cuộc đời bạn ấy khi chuyển nhà và chuyển trường. 

Cuối cùng, mình phải qua ở nhà cô suốt 5 năm học từ lớp 7 đến lớp 11. Ở môi trường mới, cách sống của cô và mình cũng rất khác nhau, mình còn tuổi đi học và là người phụ thuộc nên có rất nhiều cái mình ấm ức lắm nhưng không thể nói ra. Mình buộc phải nhẫn nhịn suốt 5 năm đó. Mãi đến sau này, rời xa gia đình, nhà trường và bước vào môi trường đại học, mình gặp thêm nhiều người, nhóm bạn hay đồng nghiệp, có những mối quan hệ mà họ trân trọng sự biểu đạt. Những người mà mình gặp có những quan điểm rất khác mình, khi mình lắng nghe họ chia sẻ góc nhìn, mình cũng học cách giúp mình biểu đạt quan điểm của mình tốt hơn.

Qua trải nghiệm của bản thân, ngoan khiến cho mình không có khả năng để lên tiếng. Mình có một cảm giác chung về văn hóa phương Đông hay cụ thể là văn hóa Việt Nam không cổ vũ cho việc thể hiện cá nhân. Thay vào đó, mình được dạy rất nhiều liên quan đến tập thể, tức là sống hài hòa với tập thể hay hy sinh cá nhân vì tập thể. Mình nghĩ là những thứ đấy mình được học rất là nhiều, có thể là học một cách gián tiếp hoặc trực tiếp. Là người khác trực tiếp nói những điều đấy với mình hoặc là mình sẽ học một cách gián tiếp thông qua việc mình nhìn thấy những người lớn xung quanh mình đang thực hành những điều đấy. Ví dụ như rất gần gũi trong gia đình mình chẳng hạn, mẹ mình sẽ luôn có câu: “Nhịn một tí thì làm sao?” Mình nghĩ là việc nhịn một tí nó rất là làm sao với mình ấy. Thế nhưng vì mình chứng kiến mẹ mình luôn nhịn các cô dì chú bác thì mình cũng đang học những điều đấy. Và nó trở thành một cái thói quen của mình, đi vào tiềm thức và thực sự là khó để thay đổi. Bây giờ, mình có thể đã khác đi so với lúc trước nhưng bên trong mình vẫn sẽ còn những nỗi sợ, hoặc những điều vi tế mà mình đã khắc sâu vào từ nhỏ. Mình chỉ đang có thêm những cái niềm tin khác và nó đang tạm thời vẫn đang vận hành tốt trong cuộc sống của mình. Còn khi mà có một điều gì đó thực sự động chạm đến những thứ sâu sắc hơn thì mình nghĩ là sẽ khó để đi theo niềm tin mới.