Mình đã từng rất tự hào về chuyện con ngoan trò giỏi, cho đến khi mình nhận ra điều đó cũng có mặt trái là mang lại bất lợi cho mình trong việc đưa ra quan điểm trực tiếp với thầy cô. Trong những tháng năm đi học, mình luôn nỗ lực giữ vững phong độ học sinh ngoan, hạnh kiểm tốt và làm các vị trí ban cán sự ở trường lớp. Những việc làm đó khiến mình có được sự gần gũi và ghi nhận từ phía các thầy cô nhiều hơn những bạn học sinh bình thường hay cá biệt trong lớp. Bởi vì mình sợ ảnh hưởng đến hình ảnh của bản thân, nỗi sợ ấy kìm hãm những ý kiến và cảm xúc bên trong mình.
Liên quan đến việc tuân thủ nội quy trường lớp, mình vẫn còn rất ấn tượng câu chuyện của một bạn học chung lớp cấp hai. Mỗi khi nhớ lại câu chuyện này đều gợi lên trong mình cảm giác xấu hổ vô cùng. Lúc đó, trường của mình có quy định đi học phải mặc đồng phục quần vải, áo sơ mi và không được mặc quần ống bóp (loại quần có ống với chiều ngang dưới 18cm). Một hôm trong giờ học, cô giáo thể dục cũng là cô phụ trách trong đoàn trường thấy một bạn trong lớp mình mang quần trông như quần ống bóp. Thế là cô đã bắt một bạn khác trong lớp cầm kéo đến và cắt ống quần của bạn đó trước sự chứng kiến của các bạn trong lớp. Lớp mình cười ồ cả lên. Và cô bạn đấy phải mặc quần ống cao ống thấp suốt buổi học ở lớp hôm đó. Đến hiện tại, mình vẫn cảm thấy đó là một trải nghiệm thật kinh khủng. Mặc dù mình chỉ là một người chứng kiến sự việc, huống gì người bạn học của mình đã trải qua, chắc hẳn trạng thái bị trêu chọc, cười hùa và xấu hổ của bạn còn mạnh mẽ và dai dẳng hơn rất nhiều. Tại thời điểm đó, tụi mình và người bạn đó cũng không có bất kỳ phản hồi nào với cô hay nhà trường về sự việc đã xảy ra.
Lên cấp ba, mình bắt đầu nhiều trải nghiệm hơn. Khi mà mình thấy một sự vụ gì không phù hợp, thay vì im lặng, mình sẽ nói chuyện với những người bạn của mình. Mình tạm thời giải tỏa cái cảm xúc khó chịu khi thấy bất hợp lý bằng cách chia sẻ với những người bạn của mình trước. Sau này, khi vào đại học, mình được gặp những nhóm cộng đồng rất khuyến khích việc biểu đạt ý kiến khác. Mình cảm thấy được sự ghi nhận và trân trọng để cởi bỏ lớp vỏ bảo vệ bản thân trước sự tấn công của người xung quanh mà mình tạo ra trước đó. Ở những môi trường này, mình có cảm giác an toàn để nói ra bất cứ điều gì mà mình nghĩ. Mình dám nói ra và sau đó mình được học cách nói thế nào để ý kiến của mình mang tính xây dựng cho cộng đồng, đội nhóm. Bài học về sự biểu đạt bản thân này thật sự rất đắt giá với mình khi mình tự tiếp cận với những nhóm bên ngoài trường học.
Gần đây, mình có một nhóm cũng đang làm dự án liên quan đến chủ đề học sinh ngoan. Tụi mình muốn tìm hiểu sâu hơn và làm lung lay cái từ “ngoan” đấy. Bởi vì ngoan trở thành một tiêu chuẩn đang bó hẹp mọi người lại. Nếu hiểu ngoan là nghe lời, không đòi hỏi, không làm phiền người khác thì đồng thời nó cũng đang giới hạn việc thể hiện bản thân của các bạn trẻ. Những đứa trẻ có nhu cầu nhưng chúng bị bắt phải đè nén, giấu đi. Trong lớp học, các bạn ấy không nhận được sự ghi nhận những ý kiến, trạng thái cảm xúc hay câu chuyện cá nhân. Và những điều này hiện vẫn diễn ra nhiều ở trường công lập.
Mình thấy xoay quanh vấn đề học sinh ngoan hay các quy định, quyền cá nhân sẽ có những tranh cãi nhất định. Những quy định áp đặt đang khiến nhiều người lớp trẻ thu mình sống trong comfort zone và hình thành 1 nỗi sợ khám phá, sợ theo đuổi những gì quá khác biệt với xã hội. Nhưng đồng thời những quy định áp đặt này cũng giúp cho môi trường sống, học tập của học sinh được ổn định và kỷ luật. Đa phần ở lứa tuổi học sinh, chưa thể nhận thức được đầy đủ về những gì thực sự tốt, những gì là nên làm, nếu “quyền” của học sinh được khai thác tối đa mà không có sự kiểm soát nào thì sẽ nguy hiểm và dễ dẫn đến sự lệch lạc vô cùng.