Openow

Ngoan ngoãn và né tránh

Ngày xưa em là học sinh ngoan. Em nghĩ sau này mình lớn lên sẽ phải là một công dân tốt và có thể lo cho cha mẹ. Đó là một trong những lý do em chọn học khoa học máy tính, bởi vì em nghĩ ngành này lương tốt chứ thật ra em cũng không hẳn biết hay thích nhiều gì. Từ nhỏ đến lớn em học toán và tin ổn thì em nghĩ mình sẽ học khoa học máy tính ổn. Thực ra bản chất bên trong thì em vẫn nhìn việc này dưới góc độ là một người con ngoan, có lương cao và sẽ là một người tốt. Em thích kiểu viết sáng tạo. Nhưng mà từ nhỏ thì em đã thấy là việc viết đó thì rất khó để sống và kiếm tiền tốt. Từ nhỏ em đã được nghe mọi người xung quanh thán phục những trường hợp như người này đang là giáo viên dạy cả chục lớp, hay người kia làm ăn rất giàu. Em thừa biết cái cốt lõi mọi người muốn cho những công việc chỉ là một cái nghề ổn định và lương tốt thôi nên em theo như thế. Em có xu hướng ám ảnh việc mình phải giống con trai. Em sẽ không quá chú trọng về việc ăn mặc. Thường là hội con gái sẽ rủ nhau đi mua quần áo, em sẽ nói không. Em sẽ luôn xây dựng hình tượng là mình không quan tâm những cái đó mặc dù trong em vẫn quan tâm. Em không biết điều này bắt nguồn từ đâu. Em có nghĩ về mẹ. Mẹ em không hẳn thể hiện giống nam nhưng thuộc kiểu người tiết kiệm và chỉ tập trung vào những thứ thực sự quan trọng. Thế nên việc sắp sủa quần áo nhiều khi không cần thiết. Với lại ngày xưa mọi người hay sợ con mình yêu đương, mà dấu hiệu của một đứa con gái yêu đương là hay chải chuốt, ăn mặc điệu đà. Vậy nên em sẽ luôn bỏ qua những việc sắm sửa đó để mọi người nhìn nhận mình chắc chắn chưa có người yêu mà chỉ là một người con ngoan tập trung vào việc học. Việc giống con trai là một lớp vỏ bọc an toàn cho chính em. Hồi đi học có một hoạt động là múa hát tập thể nữa. Em ghét cái đó lắm vì thầy cô bắt lớp nào cũng phải tập, rồi giữa giờ thì cả trường sẽ ra sân cùng đứng múa. Em muốn thể hiện mình giống con trai mà múa lại là một hoạt động rất điệu đà nên em sẽ bị căng cứng người lại. Nếu mà múa đúng thì em giống như mấy bạn nữ khác, mà đơ đơ như em thì thầy cô lại mắng. Thực ra em múa kiểu cứng đơ giống mấy bạn nam đó, nhưng thầy cô sẽ không chê trách mấy bạn ấy đâu. Tóm lại là em không hề thoải mái với việc múa, nhất là trước mặt nhiều người như vậy, mặc dù khi ở riêng với âm nhạc thì em cũng thích nhảy theo nhạc. Đến hiện tại em vẫn có tâm lý né tránh. Tất cả mọi người đều thấy đến tuổi em hiện giờ thì có người yêu được rồi, có thể trang điểm được rồi. Em biết là mình không làm điều đó tốt, cũng không xinh đẹp nên là em thà cứ giữ bản thân như vậy thôi. Em giả bộ em không quan tâm gì hết. Khi làm không tốt điều gì thì mình không quan tâm nó là bình thường, còn nếu làm không tốt mà mình lại quan tâm, rồi mọi người biết mình là mình có quan tâm thì em lại cảm thấy tệ hại.

Ngoan ngoãn và né tránh Đọc thêm »

Khi năng lực được đặt đúng chỗ

Hồi trước em thi chuyên Toán nhưng em không đậu. Sau đó em vào lớp X* (tên đã được thay đổi), nghĩa là lớp không chuyên của trường . Lớp 10, 11 em học Toán rất chăm chỉ nhưng đến lớp 12 thì em không còn Toán nữa, cho nên điểm Toán không tốt. Khi điểm không tốt thì em có cảm giác rất ngại để mà nói chuyện với thầy. Em không biết tại sao mình có cái cảm giác đó, có thể vì thân tâm em luôn nghĩ là những bạn giỏi thường mới được thầy cô chú ý và chăm sóc nhiều hơn. Vậy nên việc biểu đạt của em với thầy cô em sẽ nghĩ theo hướng: mình học không tốt thì thầy cô cũng chẳng muốn tiếp xúc với mình đâu; mình cũng không cảm thấy mình ngoan nên là chắc thầy cô thì cũng không thích mình đâu. Đối với bạn bè xung quanh thì hầu như em không gặp vấn đề gì, chỉ khi nào nói chuyện với mấy đứa học giỏi thì mới ảnh hưởng đến em thôi. Ảnh hưởng cũng khá nhiều, như là em phải luôn hạ bản thân xuống một xíu. Thay vì nói chuyện nhẹ nhàng thì bạn sẽ dùng ngôn ngữ mạnh, sẽ bắt mình đi làm một số thứ như “Mày đi quét lớp đi!”. Hoặc lúc mà chia bài tập chẳng hạn thì bạn nói chuyện với những đứa học giỏi kia rất nhẹ nhàng, nhưng nói qua mình thì chuyển thành hung dữ. Việc này khiến em phải suy nghĩ về bản thân, và em cảm thấy chính mình bị tự ti. Thực ra em cũng có điểm mạnh là nhanh nhạy và thông minh. Tuy vậy em không biết điều này cho đến khi có một bạn khác nói với em, rằng là em nhanh nhạy và thông minh khi làm mấy hoạt động ngoại khóa. Chẳng là sẽ có những vấn đề xảy ra trong lớp hay hoạt động cắm trại, thì em sẽ chạy đi chỗ này chỗ kia hoặc là hỏi người này người kia để tìm ra giải pháp. Thật sự là khả năng này bộc lộ trong những hoạt động bên ngoài chứ không phải trong môi trường học. Em nghĩ là do hồi đó em không thấy được ý nghĩa của việc học, nhưng em lại thấy được ý nghĩa lúc làm hoạt động. Em cảm giác chỉ khi mình thấy được ý nghĩa của việc mình đang làm thì mình mới bắt đầu chú ý đến từng hành động của mình. Nó sẽ như một cái vòng tròn vậy. Mình biết learn, unlearn rồi relearn. Mình biết phản tư để nhìn thấy mình đã làm những cái nào tốt, cái nào chưa được thì mình dần cải thiện. Thấy được ý nghĩa đó thấy cho em thấy được chính mình. Còn nếu em làm cái gì đó (như việc học) trong vô thức thì mình sẽ không thấy mình ở đâu. Em kể một chuyện em làm hoạt động. Trường em là mỗi năm gần Tết sẽ tổ chức trại xuân một lần diễn ra trong 2 ngày và 1 đêm. Vào đêm chính thì thường có hoạt động nhảy lửa, và mọi người rất tập trung vào hoạt động này. Tuy vậy hoạt động này chỉ dành cho khối chuyên thôi. Các khối chuyên sẽ cạnh tranh với nhau về màn trình diễn để được trao giải hạng nhất. Việc này thể hiện thứ nhất là sự đoàn kết, thứ hai là sự sáng tạo và quyền lực của một khối chuyên. Lúc đó em học lớp X* (không chuyên) thì em cảm giác mình không có cơ hội tạo ra một giá trị nào cả. Vì mình không chuyên nên mọi người có thể coi thường năng lực của mình. Thế rồi năm lớp 12 thì trước khi rời trường, em muốn khối A có thể cùng làm với nhau một cái gì đó. Lúc đó em đã nảy ra một ý tưởng nhảy lửa. Thường khi nhảy lửa mọi người làm hình tròn thôi, nhưng ý của em là làm chữ A xung quanh đống lửa đó. Ý tưởng khá là lạ và khó, nhưng nếu làm được em thấy sẽ là một màn trình diễn rất xịn. Lúc đó em nêu ra với mọi người. Ban đầu ai cũng bảo khó và không biết làm cả, nhưng em nghĩ là mình đã thuyết phục được các bạn bởi vì trước đó mình tham gia vào nhiều hoạt động, và mình chứng minh được những hoạt động mình tham gia đến từ mục đích tốt cho mọi người. Cuối cùng em cũng huy động được một số các bạn khóa dưới, bắt đầu từ các bạn nòng cốt như lớp trưởng hay bí thư, sau đó các bạn này thuyết phục những người khác trong lớp. Rồi có những bạn khác nữa khi mà thấy tụi em xếp đội hình thì thấy thú vị nên tham gia chung luôn. Lúc đó việc tập mệt lắm. Tụi em tập từ chiều đến tối khuya và ngày nào cũng tập hết luôn. Tự nhiên có một lúc em nhận ra mọi người tập mệt chỉ vì mong muốn của riêng mình. Em ngồi xuống nói chuyện với các bạn. Em biết rằng mọi người bị áp lực bởi việc cạnh tranh với các khối kia, rồi có nhiều lo lắng khác về kỹ thuật như âm nhạc hay đèn đóm. Em thấy  sao mà cực quá, em hỏi mọi người muốn được giải nhất không. Khi ấy, tất cả đều nói với nhau là không nhất thiết phải đạt giải nhất. Quan trọng là tụi em đã có một dịp mà nguyên một khối cùng tập nhảy lửa với nhau. Mọi người cùng cố gắng cho cái gì đó là được rồi. Rồi tụi em không được giải nhất, nhưng mà được giải nhì.

Khi năng lực được đặt đúng chỗ Đọc thêm »

Được và Mất

Không lâu trước kia, có một cô bé. Cha cô ấy làm nghề giáo, ngoan ngoãn, tự giác. Cô bé học lớp chuyên, học lực cũng rất khá, hạnh kiểm tốt, luôn cố gắng là con ngoan trò giỏi. Ở nhà thì nghe lời, gọi dạ bảo vâng. Ở trường thì chuẩn bị bài trước, làm bài tập đầy đủ, tích cực xây dựng bài, phong trào thì tham gia năng nổ. Chắc hẳn, nói đến đây thì rất nhiều người ngưỡng mộ cô ấy, hiển nhiên cô bé chính hiệu là “con nhà người ta”. Nhưng đằng sau đó cũng là những áp lực, vòng vây vô hình mà ở cái tuổi 16,17 ấy cô bé khó có thể hiểu được. Tại vì cái xã hội nhỏ quanh cô, người ta định nghĩa cô như vậy, gia đình, họ hàng và cả hàng xóm láng giềng.  Cô hay bị hỏi han, quan tâm tới tình hình học tập và thứ hạng, rồi sợ hãi lỡ như mà mình không tốt như họ nghĩ,  họ sẽ đánh giá gia đình mình, đánh giá bạn bè mình, rồi lại nghĩ mình yêu đương sớm… và ti tỉ những thứ mà cô chưa thể nghĩ đến. Mặc dù, cô rất mệt mỏi và cảm giác như đánh mất cả tuổi thơ nhưng mà lại càng phải cố gắng học. Có thời điểm, cô khắc nghiệt với chính bản thân tới mức, khi không đạt được thứ hạng trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia mà tự nghi ngờ chính mình. Cô bé lúc đó hoc cách nhà 60 cây số, ở trọ một mình, sau khi rớt kỳ thi quốc gia thì phải quay lại vòng xoáy thi tuyển vào đại học. Tối nào cô cũng học bài đến 3 giờ sáng, áp lực đến mức mà phải òa khóc trong lòng mẹ. Cô bé nói với mẹ mình trong nước mắt  “con thấy mình học không tốt”, cô thấy mình càng tệ đi theo năm tháng, càng ngày càng vô dụng, rồi lại tự thất vọng sao mình không làm được gì cả. Con nhà giáo, cô sợ và không dám vi phạm nội quy, khắc ghi tôn sư trọng đạo, được dạy một điều nhịn chín điều lành và phải “lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Vậy cho nên, nếu có chuyện không vừa lòng với giáo viên thì cô ấy cũng chẳng ý kiến gì, chỉ dám nghĩ là học thầy cô này không hợp thì thôi năm sau học thầy cô khác, năm nay coi như bỏ. Hoặc là chỉ nói những điều mà cô cảm thấy là thầy cô sẽ có khuynh hướng chấp nhận nó. Mặc dù, cô bé đã trải qua giai đoạn học phổ thông áp lực và khá nhiều thiệt thòi so với lớp trẻ bây giờ. Nhưng cô ấy vẫn phần nào hài lòng về nó, cô biết không có cái gì là hoàn hảo cả, dù ít dù nhiều cũng sẽ tồn tại cả mặt lợi và mặt hại.  Môi trường phổ thông, nó bắt con người ta học nhiều. Một mặt giúp cô có nền tảng kiến thức tốt, giúp hình thành thói quen đọc, tìm tài liệu và tiếp cận kiến thức theo thời gian. Mặt khác, cô biết cách kiểm soát và biết chừng mực khi nêu ra quan điểm.  Nhưng bản thân cô bé của năm ấy lại đánh mất đi cái sự tự tin, sự tự tin của cái tuổi bốc đồng, dám mạnh dạn, dám nói ra, dám thể hiện cái cảm xúc chủ quan của mình dù điều đó có chưa phù hợp đi chăng nữa. Bây giờ, cô đã không còn ở trong cái xã hội nhỏ thời niên thiếu ấy và là một con người hoàn toàn trưởng thành cả về thể xác lẫn tâm hồn. Cô đã dần xây dựng cho mình sự tự tin được rồi. Chỉ là hơi muộn một chút.

Được và Mất Đọc thêm »

balloon, talk, paper-1014411.jpg

Môi trường an toàn cho việc chia sẻ

Thời mình học phổ thông, học sinh chủ yếu góp ý cho giáo viên hay nhà trường thông qua trang mạng chia sẻ ẩn danh confession, khi không bằng lòng với việc giáo viên này cho điểm bất công hay có biểu hiện trù dập thì tất cả mọi người đều đưa lên confession. Đấy có lẽ là kênh duy nhất mà mình tìm được sự biểu đạt của học sinh ở các trường công Việt Nam. Nhà trường và giáo viên cũng quan tâm đến các ý kiến trên confession nhiều vì nó có độ lan tỏa tương đối lớn, đến độ có những thời điểm bọn mình bị nhắc là không được viết ý kiến lên đó nữa. Dù confession mang tính ẩn danh và học sinh có thể được nói ra quan điểm của mình nhưng việc có được đọc hay được công bố hay không thì không ai biết. Chẳng hạn hồi cấp hai, quản trị viên của trang confession trường mình là thầy cô. Các bài đăng được chọn lọc mang tính chủ quan vì những nội dung nói không tốt về giáo viên hay chính sách của nhà trường hay nói tục, chửi bậy thì sẽ bị chặn cả. Còn khi mình lên cấp 3 thì khác, trang confession  hoàn toàn do học sinh tự lập và giáo viên không kiểm soát được quyền đăng bài. Mình cảm thấy lúc đó confession mới phát huy hết hiệu quả của nó bởi vì mọi người đều nói lên tiếng nói của họ. Mình học trường chuyên song ngữ tiếng Pháp và được tiếp xúc với nhiều giáo viên đi du học về. Các thầy cô đã từng là du học sinh rất cởi mở, luôn tạo điều kiện cho học sinh thực hành phản biện. Mình cảm thấy việc trao đổi với các thầy cô đấy thoải mái hơn so với giáo viên chỉ học ở Việt Nam. Hồi đấy, bọn mình cứ hay trêu nhau dân chuyên ngôn ngữ Anh, Pháp, Nga thì hào hùng hơn, nghệ hơn là các bạn chuyên tự nhiên. Vì tụi mình dám nói ra những quan điểm đi ngược với số đông. Mình cũng may mắn khi gặp được người Thầy tạo cho mình nhiều cơ hội để bộc lộ quan điểm riêng. Thầy dạy môn Lý Pháp. Thầy từng học lên Thạc sĩ và Tiến sĩ tại Pháp và là một người có tư duy rất cởi mở. Khi nói chuyện với thầy, mình không có cảm giác xa cách hay ngăn cách về thứ bậc như văn hóa ở Việt Nam. Ngược lại, mình còn thấy rất thoải mái và dễ dàng chia sẻ, trò chuyện với thầy về nhiều chủ đề trong đời sống, học thuật hay sự nghiệp, kể cả những chủ đề được coi là nhạy cảm ở Việt Nam như chính trị trong và ngoài nước.  Hồi đấy, mình luôn có khát khao đi du học theo một chương trình học bổng kỹ sư tại Pháp, nhưng đến năm mình sắp tốt nghiệp thì học bổng ấy không còn nữa. Lúc đấy mình mới nhận ra bản thân không thực sự thích ngành kỹ sư mà chỉ muốn được học bổng và đi du học. Ngành mình thích học có vẻ là Luật vì có liên quan đến xã hội. Mình đã tâm sự với thầy và nhận được sự ủng hộ từ Thầy. Mình cũng còn nhớ rất rõ bài học mà Thầy chia sẻ khi đó là nếu học một ngành mà mình không thích thì không bao giờ mình đạt tới đỉnh cao và như thế là mình đang lãng phí thời gian. Nhờ những năm tháng học ở trường chuyên và gặp nhiều thầy cô với tư duy mở, bọn mình cũng ảnh hưởng phần nào trong việc nêu ra quan điểm của bản thân. Mình không bài trừ gì cả, chỉ là quan điểm nào đi tới tận cùng và thắng thế thì được nhiều người ủng hộ.

Môi trường an toàn cho việc chia sẻ Đọc thêm »

monk, hand, mudra-5948907.jpg

“Chiếc áo không làm nên thầy tu”

Thời phổ thông, mình nghĩ nội quy học sinh phải mặc đồng phục đi học thật sự không tạo ra được sự bình đẳng. Nhà trường muốn tất cả học sinh ăn mặc như nhau để không tạo nên sự khác biệt khi đi học. Nhưng thực tế là với cùng một bộ đồng phục giống nhau, vẫn có sự phân cấp giữa những bạn dùng chiếc cặp hiệu Nike, hay đeo một cái Apple Watch, hay dùng điện thoại Iphone 14 với những bạn học bình thường khác. Khi chụp một tấm ảnh cả lớp, có thể chúng ta nhìn thấy sự bình đẳng về hình thức nhưng nội dung thì không. Thời mình học, sự phân hóa về bối cảnh kinh tế gia đình rất rõ ràng. Đến giờ ăn trưa, những bạn nhà giàu lựa chọn ăn những món đắt tiền, những đứa có điều kiện khá giả một chút thì vào ăn ở những quán có điều hòa, còn những bạn gia đình bình dân thì đi ăn những món ở ngoài hàng, quán.  Quy định thứ hai là việc nhuộm tóc. Mình không nghĩ nhuộm tóc sẽ làm xấu học sinh. Thực tế, nhà trường đưa ra quy định không nhuộm tóc nhưng các bạn vẫn nhuộm những màu nhẹ nhàng để giáo viên ít để ý đến. Hai nội quy về đồng phục và nhuộm tóc ấy không giải quyết được gì trong việc tạo ra sự bình đẳng. Bởi vì chỉ giải quyết ở mặt hình thức. Bản thân mình nghĩ rằng  nên bỏ những quy định ấy vì thực tế là không đi đến được mục đích ban đầu của nó.  Liên quan đến quy định dành cho giáo viên, câu chuyện của cô phó hiệu trưởng trường THPT Lương Thế Vinh để lộ hình xăm sau lưng cũng khiến nhiều người phải suy nghĩ. Cô bị lên án vì bức hình chụp ấy tại buổi khai giảng không một bóng người trong thời gian Covid.  Người Việt Nam mình vẫn thường hay truyền tai nhau thành ngữ “chiếc áo không làm nên thầy tu”. Vậy mà thực tế, xã hội Việt Nam lại đang phản ánh hoàn toàn trái ngược. Mọi người có xu hướng đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài quá nhanh. Mình nghĩ người Việt cần có góc nhìn thoáng hơn. Trong môi trường giáo dục, mình chỉ mong giáo viên và học sinh hướng tới những chuẩn mực đạo đức, còn những thứ bên ngoài, như nhuộm tóc, đồng phục hay hình xăm thì không thể hiện phẩm chất, giá trị con người của họ. Vẫn có những trường hợp như ở trường đại học của mình, có những ông thầy ăn mặc rất lịch sự, không xăm mình, không nhuộm tóc nhưng lại có tai tiếng với nữ sinh. Những câu chuyện như vậy nhắc nhở mình về việc không nên đánh giá người khác qua hình thức. 

“Chiếc áo không làm nên thầy tu” Đọc thêm »

lighthouse, starry sky, universe-6785763.jpg

Những người dẫn đường

Nếu có ai đó hỏi mình về thời đi học thì mình chỉ nhớ những hình ảnh thầy cô  ứng xử với người khác. Mình hay để ý những điều như thế bởi vì kiến thức nhớ rồi thì cũng sẽ quên, còn cách ứng xử thì mình có thể tập luyện mỗi ngày nên sẽ không quên được. Khi học cấp 2, thầy dạy toán giúp mình hiểu sâu về hai chữ  “tư duy”. Thầy dặn khi làm điều gì đều phải suy nghĩ , động não  rồi mới hành động. Nó sẽ không có một cái khung chuẩn công thức nào để học thuộc rồi áp dụng giải tất cả các bài toán. Thường thì thầy để học trò tự tìm lời giải. Khi chưa tìm ra trong thời gian tư duy cho phép, thầy sẽ đưa ra gợi ý rằng bài toán này nên áp dụng nhóm công thức này, rồi từ đó tụi mình xem trong nhóm đó có thể áp dụng công thức nào để giải bài thì tự chọn chi tiết. Giải không được nữa thầy sẽ gợi ý chi tiết hơn. Trước khi gặp thầy, mình chưa gặp  được ai như vậy. Thầy cô ở trường thường bắt học sinh phải đi theo đúng như lời giải trong sách giải toán chứ có cách khác logic tương tự để giải bài toán đó thì không được coi trọng. Trong khi các thầy cô khác theo một giáo trình mẫu và lên lớp là cầm theo tài liệu, thì thầy toán lên lớp với tay không và tức thời nghĩ ra bài tập ngay tại lớp cho học sinh giải. Tùy vào lớp và khả năng tiếp thu của các bạn, thầy sẽ có những bài tập cấp độ khác nhau. Lên cấp 3, thầy thể dục dạy mình sự kiên trì. Tức là, mình không giỏi chạy bền nhưng nhờ sự kiên trì và chăm chỉ, mình có thể đạt được những thành tích chạy bền ấn tượng. Đồng thời nhờ thầy hoạch định chiến lược phát triển thể lực nhóm cơ chạy bền và chạy nhanh, sự kiên trì của mình mới cùng cộng hưởng để cho ra thành tựu. nếu mình chỉ kiên trì một cách vô hướng, thì cũng khó có thành tích tốt. Bởi vậy, mình nhận ra người thầy dẫn lối, định hướng là rất quan trọng trong giai đoạn mình chưa thể tự hoạch định được chiến lược.  Cũng ở cấp 3, mình gặp được thầy dạy văn – người đã thay đổi cách nhìn của mình về môn học này. Thay vì chỉ biết học thuộc văn của người khác để viết lại khi đi thi thì thầy hướng dẫn cho mình cách tự lập  dàn ý của một bài văn để mình làm bài đủ ý theo như đáp án cuối  và khi có dàn ý rồi thì mình tự diễn đạt các ý đó theo cách hành văn của cá nhân mình để viết ra một bài văn phân tích hoàn chỉnh. Đáp án thường sẽ là chấm đủ ý được 8 điểm, cứ thiếu ý nào thì trừ điểm ý đó, cách hành văn hay và tốt sẽ thêm 1-2 điểm nữa. Nhờ có dàn ý hoàn thiện học sinh sẽ lấy được một số điểm ổn định 8 điểm. Lúc đó, mình mới biết văn cũng giống như những môn học khác có khung để chấm điểm, chứ không phải viết dài thì sẽ điểm cao như trước đó mình nghĩ. . Khi được tiếp cận cách học mới, mình vừa thấy hấp dẫn vừa thấy sợ. Trước kia ,mình thường chọn bài văn mẫu rồi học thuộc để làm văn,còn đến giờ văn của thầy thì không thể được, vì thầy hay ra đề kiểm tra 15 phút đột ngột tại lớp với đề bài thầy tự nghĩ không có đáp án trong sách giải, để kích thích sự tư duy và phân tích của học trò. “Với đề bài này thì mình cần triển khai những ý gì, ghi lại những ý đó thành dàn ý một cách rõ ràng mạch lạc là như thế nào.. Lúc đấy sợ, nhưng chỉ cần làm khoảng 4 – 5 lần, mình đã bắt đầu nhận ra là có một vài ý mình cũng có thể tự nghĩ ra mà nó lại có thể hợp được với cái dàn ý của đáp án của thầy. Trong những giờ học ở lớp, có những bạn đưa ra nhiều ý kiến khác nhau, Thầy sẽ chép hết các ý lên bảng, rồi gom và điều chỉnh các ý đó cho vừa với các ý trong đáp án  (khung chấm điểm) của bài văn để các bạn hiểu cách sau này sẽ tự triển khai và tổng hợp ý nếu gặp 1 đề khác mình chưa được giải qua trước đó, tránh tình trạng “tủ đè”. Về sau, mình quen phương pháp và đã tự ra được dàn ý mà   khớp với khung chấm điểm càng ngày càng nhiều ý hơn, vừa giúp mình đạt điểm cao mà vẫn có thể tự tư duy lỡ gặp những đề bài lạ. Sau này, mình gặp được nhiều thầy cô  cũng không áp đặt quan điểm mà sẽ luôn chủ động  kết nối với mình để hiểu con người mình trước, sau đó sẽ hỗ trợ mình phát triển sau. Thầy  hiểu vấn đề của mình như thế nào qua cách thầy  đặt câu hỏi để mình tư duy ra được đáp án cho chính vấn đề của mình. Bây giờ, mình không biết là mình có áp đặt những thứ đã học lên người khác hay không. Nhưng mà, mình vẫn luôn muốn dùng cách mà các thầy đã hướng dẫn mình để giúp nhiều người khác nữa…

Những người dẫn đường Đọc thêm »

Khi học lực là quyền lực

Theo em, nét văn hóa ảnh hưởng đến việc biểu đạt của học sinh ở Việt Nam đầu tiên là văn hóa “tôn sư trọng đạo”. Nhiều người cho rằng “tôn sư trọng đạo” nghĩa là thầy cô nói thì học sinh không được cãi lại. Mọi người luôn nghĩ có một giới hạn giữa thầy và trò không thể vượt qua được, điều đó cũng là rào cản khiến hai bên khó kết nối và hiểu nhau.  Nét văn hóa thứ hai là việc đánh giá người khác theo năng lực. Giáo viên và phụ huynh  có xu hướng đánh giá cao những cá nhân có học lực tốt. Chẳng hạn trong trường hợp của em, hồi cấp 1, khi em là học sinh giỏi nhất lớp thì tất cả những điều em nói đều rất có giá trị với giáo viên và phụ huynh, mọi người rất tin tưởng em. Lên đến cấp 2, khi em bị tụt hạng xuống cuối lớp, em cảm thấy tiếng nói của mình không được đánh giá cao nữa. Em đã nỗ lực để  đến cuối những năm cấp hai thì em quay trở lại top đầu. Có lần em rơi vào một cuộc ẩu đả với một bạn khác. Hậu quả là cả hai cũng bị phạt như nhau. Nhưng em để ý thấy khi được kêu lên để giải quyết vụ việc,  mọi người hỏi em có chuyện gì xảy ra trước, có vẻ mang tính bảo vệ và đứng về phía của em nhiều hơn. Em cảm thấy ý kiến của em được cân nhắc hơn của bạn kia bởi vì em có học lực tốt hơn và còn đảm nhận nhiều vị trí cán sự ở trường. Từ những trải nghiệm như thế thời đi học, em nhận ra thành tích ở trường lớp là thứ sẽ bảo vệ bản thân mình. Mình luôn có áp lực phải giữ vững những thành tích để không nguy hại đến bản thân, chỉ có vậy thì tiếng nói của mình mới được ghi nhận và tôn trọng nhiều hơn. Dù bản thân có được sự ghi nhận từ thầy cô nhưng sau 12 năm đi học, em vẫn giữ trong mình nhiều sự uất ức. Em luôn dặn lòng nếu có khúc mắc thì mình phải nói ra, nếu mà mình không nói ra thì mình sẽ gặp một cái vấn đề gì đấy. Lên đến đại học, em được đi nhiều hơn, được làm nhiều thứ mình muốn hơn và may mắn gặp được những người đón nhận con người thật sự của mình. Em học được cách rời đi những môi trường không phù hợp với bản thân và tìm đến nơi mà mình luôn có thể nói ra được, cảm thấy tốt và được nuôi dưỡng từ bên trong. Đến hiện tại, em nhận ra để tiếng nói của mình có giá trị với nhiều người thì mình cần phải biết cách biểu đạt phù hợp tùy theo mục đích, giá trị và đối tượng. Chẳng hạn như mình tìm cách nói dễ nghe và nhẹ nhàng thay vì cáu gắt, khó chịu với người thương của mình, hay lựa chọn cách nói thuyết phục, có chứng cứ rõ ràng để tìm kiếm sự ủng hộ từ bạn bè. So với việc mình biểu đạt mang tính bản năng như thời đi học thì bây giờ, em học cách biểu đạt chậm hơn, kỹ lưỡng hơn. 

Khi học lực là quyền lực Đọc thêm »

Khi sự khác biệt được đón nhận

Từ lúc học mẫu giáo, em hay bị phạt vì thường xuyên ra khỏi chỗ ngồi, gây mất trật tự trong lớp hoặc có những hành động được coi là không đúng cho lắm. Lúc đó em không hiểu những quy định đó đến từ đâu, tại sao lại có nó và phải tuân theo nó. Sau đó, em tự nhận ra mình cần phải làm quen với những nội quy đó để tránh thiệt hại cho bản thân và có được sự công nhận của thầy cô. Từ đó, em tuân thủ rất là tốt. Tuy nhiên, em quan sát bản thân và cảm thấy bên trong mình vẫn có nhu cầu nổi loạn như không thể ngồi yên một chỗ trong lớp hết tiết này đến tiết khác Thế là em xung phong làm lớp trưởng, lớp phó để em có nhiều quyền lợi và quyền lực hơn. Em luôn được ra khỏi chỗ để làm gì đấy với nhân danh là ban cán sự lớp mà không hề vi phạm quy định. Lên cấp hai, em được vào trường chuyên. Nhà trường và thầy cô đề cao thành tích hơn, tức là mọi người đều đang đua về một cái đích nào đấy. Mình có phá như thế nào mà vẫn học giỏi là được, mọi người sẽ ghi nhận về mặt năng lực nhiều hơn. Nhắc đến nội quy thì em nhớ có một lần bản thân em và những bạn trong lớp không thích việc phải mặc đồng phục cả tuần khi đi học. Thế là tụi em rủ nhau không mặc và cả lớp đều bị phạt. Chuyện đó lan ra cả khối và các lớp khác cũng đồng tình với quan điểm không mặc đồng phục của lớp em. Vì không thể phạt cả lớp liên tục, nó làm gián đoạn việc học của học sinh và ảnh hưởng đến kết quả học tập, như thế thành tích của trường cũng sẽ ảnh hưởng. Cuối cùng, nhà trường đã bỏ luôn quy định phải mặc đồng phục cả tuần và thay vào đó là chỉ mặc 1 buổi vào ngày thứ hai thôi. Đó là một sự việc làm em nhớ đến bây giờ. Môi trường ở trường chuyên giúp ích em rất nhiều. Em vốn không phải là một người học tốt bằng việc đọc, em học tốt thông qua việc nghe và nói hơn. Khi học chuyên sâu về một môn giúp em được biểu đạt nhiều hơn, nhờ vậy em cũng bạo dạn hơn. Ở trường còn các hoạt động ngoại khóa, em được tiếp cận các hoạt động nâng cao biểu đạt như là hùng biện và tranh biện. Em nghĩ những khoảnh khắc ấy cũng giúp bản thân thay đổi. Điểm mạnh lớn nhất của em là luôn muốn kể một câu chuyện gì đấy hấp dẫn và thú vị. Em không chấp nhận sự nhàm chán. Có lần học về thơ trong giờ văn lớp 11, mọi người thì bình luận bài thơ bằng việc khen tác phẩm và tác giả, không hiểu sao em đọc bài thơ thì cảm thấy dở tệ. Em đứng lên chia sẻ ý kiến của mình dựa trên góc nhìn về bình đẳng giới, em bảo bài thơ tệ vì tác giả khen vẻ đẹp của người phụ nữ nhưng lại có rất nhiều định kiến, khuôn mẫu ở trong đấy. Em vừa nói xong thì cả lớp vỗ tay rất nhiều, cô giáo cũng bảo góc nhìn của em rất thú vị. Khoảnh khắc đó đã khuyến khích em rất nhiều trong việc nói lên quan điểm của bản thân dù cho nó khác với số đông.

Khi sự khác biệt được đón nhận Đọc thêm »

Hạnh kiểm khá vì học lệch

Từ cấp hai, mình đã nhận được sự chấp thuận của bố mẹ về việc học lệch, nghĩa là chỉ tập trung học những môn mình giỏi và thấy thích thay vì phải chạy theo danh hiệu giỏi toàn diện. Mình xác định sớm những môn học liên quan đến kỳ thi đại học và tập trung vào đó. Trong những năm đi học, mình không thích môn văn nên chấp nhận chỉ học để đạt mức điểm qua môn thôi. Còn lại sẽ dành nhiều thời gian cho những môn học mình thấy hứng thú hơn như toán, lý, hóa, sinh. Điều trớ trêu là khi lên cấp ba, giáo viên chủ nhiệm lớp mình dạy môn văn. Với tâm thế không thích văn từ trước, mình cũng đinh ninh chỉ cần đạt điểm 5 cho các bài kiểm tra để qua môn là được. Trong đề thi ở lớp thường có hai phần Tiếng Việt và tập làm văn, mình chỉ làm phần Tiếng Việt còn phần tập làm văn thì không. Thế là cô chủ nhiệm bắt mình phải đi học kèm văn. Mình đã từ chối việc này và phản hồi lại với cô rằng mình không cần học giỏi văn, mình chỉ cần không mất gốc là được. Đến cuối kỳ, lúc xét hạnh kiểm trước lớp, cả lớp ồ lên khi cô cho mình hạnh kiểm khá dù mình không vi phạm gì nhiều hay mắc lỗi gì lớn. Cô giáo lấy lý do là mình đi trễ một lần và một lần khác mình về nhà thay áo quần không xin phép. Trên thực tế mình đã xin phép thầy cô giáo bộ môn trong lần về thay đồ đó vì có lý do chính đáng. Vì vậy khi trường hợp của mình được đưa ra hội đồng xét hạnh kiểm ở trường, các thầy cô dạy toán, lý, hóa, sinh không đồng tình với lý do đánh giá hạnh kiểm của cô chủ nhiệm nên đã phản biện lại. Cuối cùng, mình vẫn được hạnh kiểm tốt. Sau vụ việc đó, mình mới biết là mình bị chèn ép vì không giỏi môn mà cô chủ nhiệm dạy. Sau những năm học phổ thông, mình nhận thấy rằng khi là một người học tốt và ngoan ngoãn ở trường lớp thì thầy cô sẽ nghe ý kiến của mình nhiều hơn. Học tốt sẽ gây thiện cảm với thầy cô, nên sẽ tự tin nêu ra quan điểm lúc mà thầy cô hỏi. Còn những bạn học yếu hay hơi nghịch trong lớp sẽ ít nhận được sự lắng nghe của các thầy cô, dễ bị thầy cô phản bác ý kiến nên các bạn hầu như  rất ít khi phát biểu. Các bạn học dở trong lớp mình cũng thế, sau tiết học có gì không hiểu thường sẽ chạy đi hỏi bạn bè thay vì hỏi trực tiếp thầy cô.

Hạnh kiểm khá vì học lệch Đọc thêm »

Nền văn hóa “một chiều”

Tân (*tên đã được thay đổi) có thói quen đọc sách. Tân thấy có những nhà văn hay nhà thơ viết những tập văn, tập thơ của họ để thầy cô chỉnh sửa, uốn nắn cho. Tân cũng muốn được như vậy nên từng thử với cô giáo dạy Văn của mình. Tân tự viết và gửi lên cô một bài văn, nhờ cô xem và góp ý. Nhưng lúc đó, cô không hề có một phản hồi gì tích cực với mình. Và đó là lần duy nhất Tân chủ động. Ngày xưa thời đi học phổ thông của Tân thì hầu hết các thời điểm là một sự e dè với thầy cô. Không có tương tác hai chiều giữa giáo viên và học sinh mà chỉ có một chiều, nghĩa là thầy cô dạy cái gì thì mình tiếp thu những cái đấy. Tân nhớ rằng gần như mình không phản hồi lại thầy cô là đúng hay sai cả. Khi lên đại học thì Tân được nhận một lượng kiến thức nhất định nên có khả năng biết được cái gì đúng, cái gì sai. Có thể là kiến thức xã hội, kiến thức lịch sử hoặc là giáo dục. Rồi Tân có em gái, nhiều lần hỏi mình giáo viên em ấy đang dạy đúng hay sai. Có lần em học cấp 3, em hỏi Tân tại sao cô giáo dạy môn Giáo Dục Công Dân mà lại nói một số cái sai về chủ đề LGBT. Lúc đó Tân chợt nhận ra tại sao có những giáo viên dạy được Giáo Dục Công Dân trong khi vẫn còn giữ những kiến thức sai lầm như vậy. Tân đã trải qua quãng thời gian trung học phổ thông để tiếp nhận những kiến thức như thế mà không có sự phản hồi nào. Tân nhận thấy điều khác biệt lớn nhất giữa các thầy cô phổ thông và đại học là về hàm lượng kiến thức. Ở phổ thông thì thầy cô cũng chỉ có một khối lượng kiến thức nhất định thôi, và cứ thế dùng đi dùng lại. Lúc đó Tân cũng thấy là thầy cô và cha mẹ mong muốn mình biết vâng lời, chăm chỉ, chú tâm vào học hành chứ không nên cãi hay là phản biện gì cả. Thầy cô đại học thì có hàm lượng kiến thức cao hơn, gợi mở cho Tân những vấn đề mới mẻ và sẵn lòng nhận câu hỏi hơn. Thêm vào đó, Tân gặp được những bạn từ các nơi khác địa bàn mình sinh sống. Nhiều bạn rất giỏi và mình cũng học được từ các bạn. Môi trường đại học cũng giúp Tân tự tin hơn so với thời phổ thông vì có nhiều hoạt động xã hội. Tân nhìn thấy được sự đa chiều và rộng mở từ kiến thức cho tới quan điểm. Vậy nên ở môi trường đó, Tân bắt đầu cảm nhận được tính cá nhân của mình. Tân có thể biểu đạt được và thấy rằng mình có khả năng trở thành một người như mình mong muốn. Một điểm nữa là Tân học phổ thông từ 10 năm trước. Khi đó Internet chưa phát triển nên cũng khá là khó cho Tân để tiếp cận những thông tin hay kiến thức bên ngoài thầy cô dạy. Sau này khi có em thì Tân thấy là nhận thức xã hội của em ấy tốt hơn so với thời điểm mình theo học trước đây. Như về người LGBT: ngày xưa Tân chỉ biết gọi họ là bê-đê và lúc đi hỗ trợ tình nguyện thì nhìn họ không thoải mái; sau này mình mới biết đó là sự thể hiện giới tự nhiên của họ thôi. Em Tân thì hiện tại đã nhìn nhận điều này hết sức bình thường rồi. Đây là những kiến thức phổ thông mà Tân nghĩ rằng nếu học sinh không tiếp cận được thì họ khó có thể định hình được một thói quen tư duy hoặc tính cách cho bản thân. Bởi vậy nên Tân thấy chương trình học phổ thông hạn chế nhiều hơn là giúp cho học sinh biểu đạt được ý kiến của mình. Tân kỳ vọng là có một môi trường giáo dục cởi mở hơn để các bạn học sinh có thể biểu đạt tốt hơn so với thời mình trước đây. Hiện nay Tân thấy giáo dục Việt Nam cũng đang có thay đổi, nhưng khá chậm. Tân tạm đánh giá sự thay đổi này mới chỉ ở mức 1,5/5. Ví dụ tuy có những chương trình như các bạn lên tranh luận với nhau, nhưng những cái tranh luận đó gần như là sẽ chỉ là tranh luận trong khuôn khổ. Nó chưa đưa được thêm những gợi mở khác, hoặc là có những gợi mở một thời gian sau đó lập tức bị đóng lại, khiến cho việc biểu đạt bị hạn chế. Giả sử như hồi Tân học đại học thì có một chương trình gọi là X* dành cho sinh viên. Các bạn được đóng vai đại biểu Quốc hội và các Bộ trưởng. Bản thân Tân khi đóng vai Bộ trưởng Bộ Giáo Dục thì luôn cảm thấy là mình có một trách nhiệm gì đấy với xã hội thì phải phát biểu làm sao, phải chuẩn bị như thế nào. Tân gửi bài phát biểu của mình chuẩn bị cho một anh bạn, thì anh đánh giá là nó có mặt tích cực nhưng vẫn theo một khuôn mẫu. Tuy vậy Tân nghĩ ít nhất mình cũng đã thể hiện được tiếng nói, quan điểm của mình về việc giáo dục cần làm gì để mang được tính nhân bản, khai phóng, đạo đức ở trong đấy. Một thời gian sau thì chương trình này đóng lại, nên Tân nghĩ rằng sự thay đổi vẫn chưa nhiều. Hay đơn giản hơn là việc lựa chọn

Nền văn hóa “một chiều” Đọc thêm »

0