Ngày xưa trường mình có một cô giáo dạy Văn nổi tiếng rất là ghê. Cô ấy không đòi “văn hay chữ tốt” như thông thường mà cô ấy muốn học sinh phải viết được ra ý. Cách chấm điểm của cô ấy cũng khác so với các giáo viên khác nữa. Thường là các bạn học sinh không quen nên sẽ rất khó chịu. Có một khoảng thời gian cô dạy lớp mình, mà lớp mình lúc đó nhây lắm. Bởi vì khi học chuyên thì thường chỉ tập trung vào môn chuyên thôi nên là sẽ bỏ qua những môn khác. Những môn phụ thì các bạn chỉ nộp cho có bài thôi chứ bản thân không học. Nên với môn Văn này, các bạn lớp mình sẽ chép văn mẫu rất nhiều và chẳng thiết tha học hành gì hết. Mà bởi cô lại ép theo kiểu của cô nên thành ra các bạn rất nghịch và không nghiêm túc trong lớp. Như có những hôm cô bảo kiểm tra thì các bạn đồng thanh “thôi không kiểm tra đâu” vì cả lớp đã thống nhất với nhau là chưa học bài.
Lúc đó thì mình lại mâu thuẫn với lớp tại vì mình rất thích cô. Bởi vì mình viết Văn không bao giờ bay lượn gì cả mà luôn cũng thẳng vào vấn đề. Các bài của mình lúc nào cũng phải liệt kê rõ ràng ra 4 – 5 ý và nhiều khi mình sẽ viết những thứ mà nó không theo chuẩn trường dạy cho. Khi mà mình làm vậy thì thường trước đấy sẽ bị các cô Văn chê bai và cho điểm rất thấp. Nhưng mà gặp cô này thì cô rất ủng hộ. Cô ấy nói em viết như vậy rất tốt, có ý. Thậm chí mình vẫn nhớ là trong một số bài của mình cô cho điểm cao là một phần, sau đó cô còn ghi chú lại những chỗ nên khai thác thêm, ví dụ có chỗ mình viết chưa thoát ý hay là dùng quá nhiều từ cùng nghĩa trong một câu và không để làm gì này. Có những góp ý vậy nên là mình rất mê cô đấy luôn.
Chẳng hạn có lần cô ra đề hỏi suy nghĩ của mình chứ không phải là mô tả về cách nhìn thời gian của Xuân Diệu. Mình thấy đây là một cái rất đặc biệt. Nếu theo mẫu của sách giáo khoa thì cả lớp sẽ viết theo kiểu mô tả chứ không phân tích là liệu cuộc đời ông Xuân Diệu ảnh hưởng đến cách nhìn thời gian thế nào, và tại sao ông ấy lại muốn thời gian ngưng đọng lại ở điểm này. Nhưng khi mình được hỏi một cái câu như thế thì mình rất thích. Thực ra nội dung bài viết của mình là người đàn ông này dở hơi. Mình nghĩ tuổi nào nó cũng có cái hay chứ không phải chỉ có cái tuổi trẻ mà lúc đang tràn nhựa sống nó mới hay. Thậm chí không biết ông đã tìm hiểu xem cái tuổi già nó như thế nào chưa mà ông đã chốt lên một câu là tuổi trẻ là tuổi đẹp nhất thì mình không đồng ý với quan điểm đấy. Nên là mình nói quan điểm ông không giống mình và cô giáo Văn khi ấy rất là ủng hộ. Mình nhớ là cô một số lời khen cho bài viết của mình trước lớp, rằng tất cả các bạn đang viết theo cùng một cái lối mòn thì cô phải khen và phải ủng hộ cho cái bài này khác biệt này. Dù bài chưa khai thác được kỹ, chưa thoát được ý hay chưa lập luận đủ sâu sắc nhưng cô vẫn cho mình điểm cao để khuyến khích. Bởi vì mình thật sự nghĩ về về câu hỏi cô cho chứ không phải chỉ viết một cái bài dài loằng ngoằng là xong.
Lúc đó mình là lớp trưởng. Thường giáo viên khi muốn nhận phản hồi hay hỏi qua mình. Cô hỏi mình thì mình nói thích cô lắm. Hỏi những bạn khác thì có vẻ các bạn cũng không có ý kiến gì mấy, nhưng rõ ràng những ai bị điểm thấp thì các bạn sẽ phản đối rồi. Các bạn ấy sẽ phản đối theo kiểu là càng không mang sách vở, càng không học bài này, điểm thấp rồi thì cho thấp tiếp luôn, rồi thì cô cũng sẵn sàng cho các bạn 1, 2 điểm. Nhưng sau đấy thì các các thầy cô khác xóa những điểm thấp đó. Chỉ có đúng một lần cô Văn đã ghi luôn vào sổ chính mà không phải sổ ghi hằng ngày. Nếu mà ai bị ghi luôn vào số lớn ấy thì điểm thấp sẽ ghi dấu cả đời học sinh luôn chứ không xóa được. Rồi cô ấy vẫn tiếp tục cho điểm thấp và hai bên cứ giằng co như thế. Lớp mình kêu lên muốn đổi giáo viên và nhà trường đã can thiệp.
Vì trường mình là trường chuyên nên sẽ có chỉ tiêu từ Bộ Giáo Dục. Hình như cứ khoảng sau 3 năm mà không có học sinh nào vào đội tuyển quốc gia hay đi thi học sinh giỏi quốc gia thì sẽ mất danh hiệu chuyên đấy. Vì thế trong các học sinh chuyên sẽ có một nhóm được đảm bảo là đạt danh hiệu học sinh giỏi để có thể vào đội tuyển quốc gia. Lớp mình lúc đó có nhiều bạn được cân nhắc vào đội tuyển lắm, nên nhà trường thấy là nếu điểm môn Văn thấp quá thì cô Văn đang loại mất rất nhiều những đứa trong đội tuyển. Cuối cùng nhà trường chọn bênh học sinh, và không phản hồi lại với cô. Cô giáo ấy đã bị thuyên chuyển sang lớp khác.
“Một cánh én không làm nên mùa xuân” là một hiện thực dễ thấy trong giáo dục Việt Nam. Nếu ở trường lớp vẫn còn nhiều quy định, nội quy, chỉ tiêu, đánh giá mang tính hình thức thì rất khó để thay đổi mang tính tác động lớn. Mong rằng những nhà giáo dục ý thức được việc bỏ bớt hình thức, tập trung vào nội dung cốt lõi để có thể nâng cao chất lượng giáo dục hơn nữa cho nước nhà.
Cảm thấy rất thích cô giáo dạy Văn bạn kể. Mình hiếm gặp được người giáo viên nào như thế lắm, nên ba năm cấp ba của mình trôi đi một cách vô vị vậy đó. Vì giáo viên và nhà trường khối công lập của Việt nam chỉ đơn thuần coi việc dạy là “tuân thủ”, “phải thế này”, ‘phải thế kia”, chính vì thế mà sự giả tạo, ngột ngạt và vô ý nghĩa là điều mình luôn cảm thấy trong suốt quá trình đi học.
Mình nghĩ dù là một câu chuyện buồn, nhưng mà ít nhất là cô giáo đã gieo cho bạn một niềm tin và cảm hứng được tự do trong tư tưởng, thứ mà mình nghĩ là quan trọng nhất trong hành trang làm người.