Theo em, nét văn hóa ảnh hưởng đến việc biểu đạt của học sinh ở Việt Nam đầu tiên là văn hóa “tôn sư trọng đạo”. Nhiều người cho rằng “tôn sư trọng đạo” nghĩa là thầy cô nói thì học sinh không được cãi lại. Mọi người luôn nghĩ có một giới hạn giữa thầy và trò không thể vượt qua được, điều đó cũng là rào cản khiến hai bên khó kết nối và hiểu nhau.
Nét văn hóa thứ hai là việc đánh giá người khác theo năng lực. Giáo viên và phụ huynh có xu hướng đánh giá cao những cá nhân có học lực tốt. Chẳng hạn trong trường hợp của em, hồi cấp 1, khi em là học sinh giỏi nhất lớp thì tất cả những điều em nói đều rất có giá trị với giáo viên và phụ huynh, mọi người rất tin tưởng em. Lên đến cấp 2, khi em bị tụt hạng xuống cuối lớp, em cảm thấy tiếng nói của mình không được đánh giá cao nữa. Em đã nỗ lực để đến cuối những năm cấp hai thì em quay trở lại top đầu. Có lần em rơi vào một cuộc ẩu đả với một bạn khác. Hậu quả là cả hai cũng bị phạt như nhau. Nhưng em để ý thấy khi được kêu lên để giải quyết vụ việc, mọi người hỏi em có chuyện gì xảy ra trước, có vẻ mang tính bảo vệ và đứng về phía của em nhiều hơn. Em cảm thấy ý kiến của em được cân nhắc hơn của bạn kia bởi vì em có học lực tốt hơn và còn đảm nhận nhiều vị trí cán sự ở trường. Từ những trải nghiệm như thế thời đi học, em nhận ra thành tích ở trường lớp là thứ sẽ bảo vệ bản thân mình. Mình luôn có áp lực phải giữ vững những thành tích để không nguy hại đến bản thân, chỉ có vậy thì tiếng nói của mình mới được ghi nhận và tôn trọng nhiều hơn.
Dù bản thân có được sự ghi nhận từ thầy cô nhưng sau 12 năm đi học, em vẫn giữ trong mình nhiều sự uất ức. Em luôn dặn lòng nếu có khúc mắc thì mình phải nói ra, nếu mà mình không nói ra thì mình sẽ gặp một cái vấn đề gì đấy. Lên đến đại học, em được đi nhiều hơn, được làm nhiều thứ mình muốn hơn và may mắn gặp được những người đón nhận con người thật sự của mình. Em học được cách rời đi những môi trường không phù hợp với bản thân và tìm đến nơi mà mình luôn có thể nói ra được, cảm thấy tốt và được nuôi dưỡng từ bên trong.
Đến hiện tại, em nhận ra để tiếng nói của mình có giá trị với nhiều người thì mình cần phải biết cách biểu đạt phù hợp tùy theo mục đích, giá trị và đối tượng. Chẳng hạn như mình tìm cách nói dễ nghe và nhẹ nhàng thay vì cáu gắt, khó chịu với người thương của mình, hay lựa chọn cách nói thuyết phục, có chứng cứ rõ ràng để tìm kiếm sự ủng hộ từ bạn bè. So với việc mình biểu đạt mang tính bản năng như thời đi học thì bây giờ, em học cách biểu đạt chậm hơn, kỹ lưỡng hơn.